Danas su Mitrovske, Mitrovdanske ili jesenje zadušnice posvećene mrtvima, a koje padaju uoči praznika Svetog Dimitrija solunskog. Praznuju se uvek u subotu, jer je u bogosluženjima subota dan za pomen svim mučenicima i upokojenima.

Tradicionalno, pravoslavni hrišćani će obići grobove, prislužiti svijeće i u hramovima dati pomen svojim preminulima. Vjernici na ovaj dan upućuju molitve Bogu za milost prema upokojenima i oproštaj grehova.

U crkvi se na zadušnice pominju i reči Svetog Jovana Zlatoustog, jednog od najvećih bogoslova: “Pomozite pokojnima i pominjite ih. Ne oklevajte, dakle, da pomognete onima koji su otišli i prinesite vaše molitve za njih!”

Služi se liturgija i parastos na kojem sveštenik vinom preliva žito, a posle službe se ide do grobova pokojnika gde se prislužuju svijeće, a sveštenici obavljaju pojedinačne parastose i čitaju molitve za preminule. Nosi se onoliko svijeća koliko se mrtvih pominje.

Običaj je u narodu da se ο zadušnicama, kao i ο parastosima, iznose mnoga jela. Vjerovanje je da ta iznesena jela treba da se razdele sirotinji i uopšte svima koji se tu zateknu, za pokoj duše umrloga. Obično se iznosi pogača, žito, vino, kao i druga jela.

Peku se kolači od belog brašna, koji se ponekad zovu “prosfore”. Spremaju se rakija, pivo, vino, voda. Negdje se iznosi i žito. Nekad su to samo pita, pecivo, kafa i voda. Ponegdje se iznesu kuvana jaja i pečenje. Na groblju se valja poslužiti makar jednim zalogajem, običaja radi. Ponudama se služe rođaci koji su na groblje izašli, a ne odbijaju se ni nepoznata lica ako sama priđu grobu. Smatra se za veliki grijeh i uvredu mrtvima ako bi se neko odbio ili ne daj Bože oterao od groba.

U nekim mjestima, na groblje uglavnom izlaze stariji ljudi, domaćini. Dolazi i sveštenik da održi opelo upokojenim. Prilikom uzimanja koljiva, svako zahvati i malo prospe na zemlju govoreći: “Večna pamjat, laka mu zemlja.” Na groblju u selu kod Čačka, na primer, kao i u okolini Krupnja nalaze se posebno podignute drvene kućice tzv. “sobrašice”, koje su se koristile, pored ostalog, i ο opštim zadušnicama. U njima se nalazio i veliki drveni sto na koji su iznošena jela i pića.

U Srbiji je običaj da se za svakog muškog pokojnika priprema mali hleb – baburica u obliku ravnokrakog krsta, a za ženski rod okrugao, bez krakova. Oba imaju utisnuto “slovo” (poskuricu) od drvenog pečata.

Pošto je to dan kada se posebno obraća pažnja na dijeljenje milostinje, obavezno se svakom prosijaku koga sretnemo, udijeli milostinja i da dio hrane koju smo poneli sa sobom.

Osim Miholjskih ili jesenjih, u kalendaru Srpske pravoslavne crkve postoje još i Duhovske ili ljetnje, proljećne – u sedmici prije početka velikog posta i Mitrovske ili zimske zadušnice.

(Telegraf.rs)