DAN STUDENATA Čiji su crnogorski studenti?!

Protesti studenata 2011. godine: Imaju li studentu svoje “ja”? 

Gotovo je sigurno da najveći broj crnogorskih akdamaca ne zna zašto je upravo današnji datum proglašen za Dan studenata. A trebalo bi.

Nekada se sa omladinom nije moglo šaliti. Studenti i srednjoškolci nisu vapili da neko „čuje njihov glas“, već su se aktivno i organizovano borili za svoja prava i svoju budućnost. Nekada se moglo reći „na mladima svijet ostaje“.

Danas ta rečenica ne znači baš mnogo. Ona je samo poštapalica matorih.

Današnji dan, 4. april podsjeća nas koliko važnu istorijsku ulogu omladina ima u progresivnim društvenim promjenama. Kada su, sredinom tridesetih godina prošlog vijeka, korupcija, represija i fašizam divljali Kraljevinom Jugoslavijom, omladina je uzvratila udarac!

Studenti, zajedno sa srednjoškolcima, organizuju se i žestoko bore za svoja prava. Država je svim silama pokušala da uništi studentski pokret. Sudovi su najaktivnije studente slali u višegradski logor, a klubovi borbenih studenata su zabranjivani. Jedan student je ubijen u sukobima sa policijom, a stotine su pohapšene.

To nije zaplašilo studente. Napotiv, oni su sve masovnije izlazili na ulice, blokirali fakultete i isticali sve radikalnije zahtjeve. Univerzitetske vlasti se uključuju u državnu represiju. Oduzimanjem semestara pobunjenim studentima i uvođenjem Univerzitetske straže (policije) koja je trebalo da održava red na fakultetima. Prvo su slali nepokorne studenate u logore, a onda su pokušali da cio Univerzitet pretvore u logor.

Kao reakciju na to, 3. aprila 1936. studenti proglašavaju generalni štrajk na Univerzitetu. Na svim fakultetima se održavaju studentski zborovi. Država, kao i uvijek u trenucima velike krize, pored policije na studente šalje i fašiste, svoje vjerne sluge. Mladi Ljotićevci pokušavaju da uzurpiraju blokadu. Na taj način žele da stvore utisak da su studenti nesložni, da su međusobno zavađena djeca koja zapravo ne znaju šta hoće, pa se bune iz obijesti.

Narednog dana, 4. aprila 1936, mladi Ljotićevac – uzoran omladinac koji brani ustavni poredak, ubija studenta prava Žarka Marinovića. Kao i svaki vitez svoje otadžbine, on to radi herojski. Nožem. Sa leđa. Tri puta!

Sva jugoslovenska studentarija oštro reaguje. Zagreb i Ljubljana pružaju podršku beogradskim studentima, a poruke solidarnosti šalju se iz Sofije, Praga, Pariza… Sahrana 6. aprila 1936. prerasla je u žestok sukob studenata i policije. Studenti nisu poklekli. Na kraju, 28. aprila država pristaje da ispuni sve studentske zahtjeve, a Rektor podnosi ostavku.

Svoju pobjedu, studenti su obznanili proglasom javnosti, a 4. april su proglasili za svoj dan. Dan kada obeilježavamo nečiju smrt, da bi se podsjetili za šta je taj neko živio.

Ta generacija studenata je nekoliko godina kasnije u odbrani svojih prava uzela oružje u ruke. U Drugom svjetskom ratu poginulo je šest hiljda studenata Univerziteta u Beogradu, od ukupnih devet hiljada. To je generacija koja je pokušala da promijeni svijet u skladu sa svojim uvjerenjima, u želji da stvori pravednije društvo. Oni se nisu pokoravali tuđoj volji i nisu se „pomirili sa realnošću“. Oni su znali da mi, obični ljudi, ukoliko djelujemo zajedno imamo moć da prema svojoj volji oblikujemo drušvo u kome živimo.

Kroz čitavo školovanje srednjoškolce i studente uče prihvat sistem i da ga ne dovode u pitanje. Kada dođu na studije, obrazuju ih da budu stručnjaci i upravljači koji treba da služe i održavaju sistem, koliko god on bio loš i nehuman.

Studenti danas gotovo da nisu uključeni u borbu za pravednije društvo. Sistem ih je “pojeo”, slomio im kičmu, i napravio od njih poslušne sluge, otuđene robote.

Ko je bio Žarko Marinović

Žarko Marinović je rođen 20. jula 1911. godine u Očinićima, u blizini Cetinja. Kao devetogodišnji dječak ostao je bez oba roditelja. Poslije završetka osnovne škole u rodnom selu, upisao je Gimnaziju na Cetinju. Međutim, kako je živio jako siromašno nije imao sredstava za život u gradu, pa je svakodnevno pješačio oko 15 kilometara do škole.

Kao učenik cetinjske Gimnazije, pristupio je revolucionarnom omladinskom pokretu, koji je imao svoju jaku organizaciji u toj školskoj ustanovi. Marinović je ičestvovao u nekoliko štrajkova učenika Gimnazije tokom 1931. i 1932. godine, pisanju komunističkih parola i drugo. 

Žarko je bio učesnik i poznatog štrajka učenika cetinjske Gimnazije 5. decembra 1932. godine u kojem je učestvovalo 144 učenika. Ovaj štrajk je uspio i niko od učesnika nije bio isključen iz škole, iako je bilo prijedloga iz policije da se Gimnazija zatvori.

Godine 1933. Žarko je završio gimnaziju. Imao je želju da studira pravo, ali zbog nedostatka sredstava nije mogao nastaviti školovanje. 

Ipak, sreća mu se osmjehnula i uz pomoć drugova iz Gimnazije i pomoći Fonda za siromašne učenike uspio je da ode u Beograd i upiše se na Pravni fakultet. Dolaskom na Beogradski univerzitet odmah se povezao sa revolucionarnim studentskim pokretom, u kojem su tada učestvovali mnogim mladi revolucionari Veljko Vlahović, Vlado Popović, Svetozar Vukmanović Tempo, Rifat Burdžević, Cvijetin Mijatović, Miloš Minić, Osman Karabegović, Đoko Kovačević i mnogi drugi. 

Tokom studija primljen je i u Komunističku partiju Jugoslavije. Takođe, Marinović je za vrijeme studentskih raspusta politički djelovao u Crnoj Gori u okolini Cetinja.

Ima li nade za Crnu Goru? 

U Crnoj Gori je 2011., na Međunarodni dan studenata 17. novembar, odjeknuo glas mladih. Na ulice Podgorice izašlo je na hiljade studenata, koji traže bolje uslove školovanja. Javnost je bila iznenađenja slikama koje je čekala dvije decenije. Studenti su tada najavil: Ovo je tek početak. Ispostavilo se, i početak, i kraj. 

Oko 4.000 studenata iz svih crnogorskih gradova u kojima postoje fakulteti, prošetalo se u četvrtak, tog 14. novembra ulicama Glavnog grada, poručujući državi da žele više. Zahtjevali su manje školarine, veće kapacitete u domovima, rast broja studenata koji se finansiraju iz budžeta, dodatne rokove i popravne kolokvijume, kao i jeftinije autobuske i vozne karte.

“Nama je jako bitan fenomenološki dio protesta – da se najzad počela buditi svijest studenata, koji su odlučili da izađu iz pasivnosti i komformizma”, kazao je tada Aleksandar Novović, student Fakulteta političkih nauka i jedan od organizatora protesta.

Podrška društva

Prolaznici su sa nevjericom gledali dugu kolonu mladih entuzijasta, koja se zaustavila kod parlamenta. Poslednjih 20 godina, stanovnici Glavnog grada Crne Gore nisu imali priliku da isprate sličan skup. Većina je pozdravila buđenje omladine. Pored Predsjednika Skupštine Ranka Krivokapića, koji im je čestitao Međunarodni dan studenata, na njihovu akciju pozitivno je gledao i tadašnji šef Delegacije Evropske komisije u Podgorici Leopold Maurer, koji se slučajno našao u centru dešavanja: “Gospodin Krivokapić nam je rekao da je Dan studenata, nisam znao za ovaj protest. Smatram da su studenti budućnost države, tako da njihov glas treba da se čuje i oni treba da imaju mogućnost da kažu šta žele od države,” rekao je Maurer.

“Lukšiću, oli platit’ tu kafu?”

Iako neobična pojava u Crnoj Gori, protest studenata oslikao je i crnogorski i podgorički mentalitet. Studenti su tokom šetnje od nekoliko kilometara, napravili simboličnu pauzu za kafu. Odmorili su 15-tak minuta ispred kafića, gdje se okupljaju domaći političari. Tada su razvili transparent “Lukšiću, oli platit’ tu kafu?”, kojim su indirektno premijera pozvali na razgovor o studenskim problemima.

(Foto balkanex.info)