TROJICA SVIREPIH UBICA IZAŠLI IZ ZATVORA: Sada su slobodni građani!

Da li oni ili neki ranije pravosnažno osuđivani za monstruozna ubistva sada predstavljaju opasnost za društvenu zajednicu, za direktora Zavoda za izvršenje krivičnih sankcija Miljana Perovića nezahvalno je pretpostavljati.

“Dvojica njih imala su skraćenja kazne po osnovu amnestije. Jedno lice je otpušteno po redovnom isteku kazne, dva po osnovu uslovnog otpusta komisije Ministarstva pravde Crne Gore. Do sada se nijesu pojavili kao izvršioci novih krivičnih djela”, kazao je Perović u razgovoru za Dnevne novine, ne otkrivajući identitet bivših zatvorenika.

Sama procjena opasnosti i rizika po društvenu zajednicu, kako je objasnio Perović, vrši se u završnoj fazi izdržavanja kazne ili prilikom sačinjavanja izvještaja za uslovni otpust, gdje se mora analizirati cijeli niz faktora koji doprinose relevantnosti procjene.

“Možda bi se moglo govoriti o većoj vjerovatnoći kod onih koji su socio-patološke strukture ličnosti, ali i to sa rezervom, jer na nečije ponašanje na slobodi utiču različiti faktori kao što su porodica, socio-ekonomski status, zdravstveno stanje i mnoštvo drugih okolnosti. Na drugoj strani, imamo one koji se već nalaze u poluotvorenom odjeljenju, koji koriste nagradna odsustva, odmore i vikende u krugu porodice već duže vrijeme i za kojih se sa velikom vjerovatnoćom može reći da u trenutnoj fazi ne predstavljaju opasnost po društvenu zajednicu. Međutim, predviđati nečije ponašanje s ovih pozicija bio bi diletantizam, jer ne zavisi sve od načina izdržavanja kazne i sprovedenog tretmana”, izričit je Perović.

Trenutno, u KPD-u boravi 43 zatvorenika zbog krivičnog djela teško ubistvo, 20 zatvorenih lica zbog krivičnog djela teško ubistvo u pokušaju i tri zbog krivičnog djela teško ubistvo putem podstrekavanja ili pomaganja.

“Dijapazon izvršilaca je raznovrstan i kreće se od maloljetnika (jedan izvršilac), mlađih punoljetnika (dva izvršioca), do onih koji su to krivično djelo počinili u trećem životnom dobu. Među izvršiocima se nalazi i jedna osoba ženskog pola koja je izvršila krivično djelo čedomorstva”, naveo je on.

U Istražnom zatvoru, kako je objasnio, trenutno borave dva pritvorenika optužena za teško ubistvo, dva za krivično djelo teško ubistvo u pokušaju, jedna osoba optužena za krivično djelo teško ubistvo putem podstrekavanja, zatim jedna osoba optužena za krivično djelo teško ubistvo putem pomaganja i četiri za krivično djelo teško ubistvo putem izvršilaštva i saizvršilaštva.

Klasifikacija po stepenu sigurnosti

Kakav tretman imaju takvi zatvorenici i da li su za njih potrebne posebne mjere zaštite, Perović je objasnio da se takve procjene vrše tokom preliminarnog tretmana u odsjeku za ispitivanje ličnosti, a zasnivaju se na visini zatvorske kazne, načinu izvršenja krivičnog djela, ranija osuđivanost, procjena kriminogenih faktora i rizika, psihološka procjena, bezbjednosna procjena, procjena kapaciteta i potreba zatvorenika, procjena socijalnog statusa i drugih bitnih karakteristika.

“Kasnije, tokom izdržavanja kazne, u zavisnosti od vremena provedenog u zatvoru i odgovora na tretman, tretman se može revidirati, ili se u sklopu postojećeg vrše neophodne intervencije i korekcije. Tako imamo zatvorenike, koji su tek započeli sa izdržavanjem kazne u KPD-u, pa se zbog velikog ostatka kazne primjenjuju mjere intenzivnog nadzora. Zatim, imamo zatvorenike osuđene kaznama zatvora u trajanju od 40 godina koji se nalaze u posebnom odjeljenju sa najvišim stepenom sigurnosti, tzv. „C” odjeljenju i u statusu su IV klasifikacione grupe, s obzirom na visinu kazne i prilično kratak izdržani dio kazne. Prema njima se, kako bi se spriječili i neutralizovali štetni učinci dugotrajnog boravka u zatvoru, sprovodi intenzivniji vid psihosocijalne podrške. Takođe, omogućava im se slobodnije kretanje unutar odjeljenja i kontakt sa drugim zatvorenicima, češći telefonski pozivi, fleksibilniji režim šetnji”, detaljno je objasnio direktor ZIKS-a, navodeći da postoji kategorija osuđenih za ubistvo sa kaznama po 20 ili 30 godina, koji su izdržali polovinu ili više od polovine kazne, koji nijesu počinili nijedan disciplinski prestup ili su ih rijetko činili.

Prema njegovim riječima, takvi zatvorenici su uzorni po disciplini,ali ipak podliježu intenzivnim mjerama zaštite zbog prijetnji članova oštećene porodice ili članova kriminalnih grupa.

“Ima i onih iz ove grupacije koji su izdržali negdje oko polovine kazne, za koje nije neophodan poseban bezbjednosni nadzor ili zaštitne mjere, koji se nalaze u statusu III ili II klasifikacione grupe, koji su smješteni u drugim paviljonima u zatvorenom dijelu KPDa, zajedno sa zatvorenicima svih profila, radno su angažovani na odgovornim poslovima i uredno ih obavljaju, aktivno učestvuju u zatvorskom životu. Oni učestvuju u različitim programima, psihološkim radionicama, pružaju pozitivan primjer, kako u ponašanju tako i u afirmaciji pozitivnih vrijednosti. Takvi zatvorenici su ujedno i potvrda naših ubjeđenja da konceptu (resocijalizacije treba dati prednost u odnosu na koncept retribucije”, naglasio je Perović.

Na pitanje koliko počinioci svirepih ubistava u prosijeku provedu vremena u ZIKS-a, s obzirom na amnestije i pomilovanja, Perović je kazao da se o tome ne može govoriti iz više razloga.

“Prvi je razlika u izrečenim zatvorskim kaznama, koje se kreću u rasponu od tri do 40 godina za pojedina teška ubistva. Zatim, treba imati na umu da su samo Zakonom o amnestiji za 2006. i 2008. godinu iste dodjeljivane za krivično djelo teškog ubistva, gdje je zatvorenicima sa ovim krivičnim djelom kazna skraćena 20-25 %. Već u Zakonu o amnestiji iz 2010. godine i kasnije iz 2013. godine, ova krivična djela ne podliježu amnestiranju”, zaključio je Perović.

Slobodni u zatvoru

Osam osuđenika za teška ubistva trenutno se nalazi u poluotvorenom odjeljenju. Oni su, kako je rekao, izdržali veći dio kazne, a ponašanjem, saradnjom i pozitivnim odgovorom na sprovedeni tretman zavrijedili su taj status koji im omogućava značajan niz pogodnosti.

“Međutim, i njihov tretman je diversifikovan u zavisnosti odraz ličnih faktora i procjena, koje nijesu vezane samo za zatvor. Tako recimo svih osam je radno angažovano, ali samo trojica od njih koriste pogodnosti u krugu porodice (odmore, vikende, odsustva). Ostali ne, iz razloga jer za sada od policije dobijaju negativne bezbjednosne procjene iz sredine u kojoj žive”, naveo je direktor ZIKS-a.

Kad je riječ o opasnosti koju zatvorenici mogu manifestovati prema drugim zatvorenicima, ona se, prema opisu Perovića, može sagledati iz više uglova.

1.GRUPA Zatvorenici koji su na distanci prema neformalnoj zatvoreničkoj zajednici, ili su razvijenih socijalnih i komunikativnih vještina. To je najčešće prisutno kod onih koji su kriminološki specifični tek po načinu izvršenja krvičnog djela, ali nijesu psihopatološki struktuirani, ne pripadaju organizovanim kriminalnim grupama ili kategorijama višestrukih penoloških povratnika.

2.GRUPA Zatvorenike lišeni odgovornosti za svoje ponašanje i osjećaja empatičnosti, egocentrične, lica sa čestim promjenama raspoloženja, nestabilnim karakterom, lica sa niskom frustracionom tolerancijom, impulsivna i agresivna, lica sa evidentiranim psihopatološkim hroničnim paranoidnim psihozama, zatim koji su socijalno neprilagođeni, emocionalno i socijalno nezreli, niskih intelektulanih kapaciteta i koji kao takvi, i pored konstantog nadzora i tretmana, uvijek predstavljaju potencijalnu opasnost.

3.GRUPA Zatvorenici koji ne prihvataju kaznu koja im je izrečena, kao ni krivicu, pa su sa tih osnova u otporu prema zatvorskom sistemu i službenicima zatvora, prema kojima ispoljavaju neprilagođeno ponašanje.

4.GRUPA Zatvorenici koji su kriminogeno struktuirane ličnosti, koji su izvršenje krivičnih djela izveli planski, smišljeno i sračunato ili sa izraženom upornošću, koji su duboko ukorijenjeni u kriminalni milje i kriminalne aktivnosti, ili pripadaju organizovanim kriminalnim grupama. Način njihovog opasnog djelovanja najčešće se teško otkriva i nije transparentan, jer se rijetko pojavljuju kao direktni izvršioci disciplinskih prekršaja.

Osuđeni na po 15 godina

Vladan M. Obrenović, iz Danilovgrada, osuđen je 2008.godine pravosnažno na 15 godina zatvora zato što je na podmukao način s umišljajem ubio taksistu Milovana Prelevića.U presudi se navodi da je Obrenović 24. aprila 2002. godine oko 17 časova u Podgorici, kod Kombinata aluminijuma, s umišljajem iz koristoljublja i na podmukao način ubio Prelevića.

Rahim Seferović iz Rožaja, pravosnažno je osuđen na 15 godina zatvora zbog ubistva iz bezobzirne osvete .Prema optužnici on je u centru Rožaja, u Ulici Raduna Đukića oko 13 i 45 sati, 22. avgusta 2002. godine Seferović je iz bezobzirne osvete s umišljajem ubio sugrađanina Sabahudina Nurkovića.

U Dobroti trenutno 15 osuđenih ubica

U Specijalnoj bolnici za psihijatriju “Dobrota” u Kotoru, od ukupno 64 pacijenta sa izrečenom mjerom bezbjednosti obaveznog liječenja, u 15 slučajeva je riječ o o izvršiocima ubistava ili teških ubistava.

Direktor ove zdravstvene ustanove u Dobroti doc. dr sc Dragan Čabarkapa za Dnevne novine objašnjava da je postupak liječenja individualan i sudskom presudom nije vremenski ograničen, odnosno ono traje dok ne prestane potreba, o čemu odlučuje nadležni sud, koji je izrekao mjeru bezbjednosti psihijatrijskog liječenja. Sud to čini, kako je naveo, na osnovu redovnih izvještaja o zdravstvenom stanju koja se dostavljaju iz ove bolnice.

“Dužina boravka u bolnici forenzičkih pacijenata zavisi od konstalacije velikog broja okolnosti. Prosječna dužina aktuelnog bolničkog liječenja svih forenzičkih pacijenata, koji se trenutno nalaze na tretmanu u našoj ustanovi je pet godina, dok u podgrupi pacijenata koji su izvršioci gore pomenutih djela je skoro osam godina”, kazao je Čabarkapa.

Po pravilu, kazao je Čabarkapa, u svim slučajevima pacijenata kojima je sud izrekao mjeru bezbjednosti obaveznog liječenja i čuvanja u zdravstvenoj ustanovi, ista se kada se steknu potrebni uslovi, preinačava u mjeru bezbjednosti liječenja na slobodi.

“To znači da je pacijent u obavezi da odlazi na redovne kontrolne preglede i koristi propisanu terapiju. Ova vrsta mjere traje do tri godine”, kazao je Čabarkapa.