“BIĆE OVO DUGA ZIMA” Protesti mladih koji su zapalili Evropu, talas bijesa razara sve pred sobom

Protesti mladih koji su zapalili Evropu, sa epicentrom u Francuskoj iz kojeg su se brzo proširili i zahvatili niz drugih zemalja, poput Španije, Turske, Albanije i Italije, dio su kompleksnih ekonomskih, političkih i bezbjednosnih izazova.

U trenutku kad evropska desnica doživljava politički uspon, najveći sukob na kontinentu od Drugog svetskog rata puni petu godinu, a Vašington naglo otopljava odnose sa Moskvom, prenosi Blic.

Otvoreno je pitanje da li će ova “savršena oluja” problema konačno podstaći evropske lidere da preduzmu reforme i riješe njene izazove.

Trenutni talas nemira u Evropi počeo je sa protestima srednjoškolaca u Francuskoj sredinom septembra, ali se od tada proširio i u svojim redovima i u zahtevima i preko kontinenta. Uslijedile su demonstracije u Španiji i Portugalu zbog životnih troškova i socijalne zaštite, a ubrzo su zahvaćene zemlje poput Italije – gdje su ljudi izašli na ulice i u znak protesta protiv rata i povećanih izdvajanja za odbranu – te Belgije i Albanije.

U subotu su širom Evrope održani masovni protesti zbog nezadovoljstva ekonomskom situacijom, društvenim reformama i političkim odlukama, dok su u pojedinim gradovima zabilježeni i sukobi demonstranata sa policijom. Dok su protesti u Francuskoj – u Parizu, Tulonu, Kaenu, Monpeljeu itd – privukli najveću međunarodnu pažnju, demonstracije su zahvatile i brojne druge evropske gradove u više zemalja, uključujući:

Ankaru (Turska);

Madrid (Španija);

Rim, Torino, Đenovu, Bolonju, Bari i Milano (Italija);

Brisel (Belgija);

Lisabon i Porto (Portugal);

Brno, Češke Buđejovice i Liberec (Češka).

Tiranu (Albanija).

Šta hoće demonstranti

Stručnjaci ukazuju da Francuska, odakle su protesti počeli da se prelivaju na Evropu, ima dugu tradiciju izlazaka na ulice, od protesta poljoprivrednika do pokreta Žutih prsluka. Ali, ono čemu smo svjedočili posljednjih sedmica po svojoj prirodi se suštinski razlikuje od ranijih protesta, ističe predsjednik Savjeta za spoljne odnose (CFR) Majkl Froman. On je u svojoj analizi objavljenoj na sajtu CFR istakao da ti protesti proističu iz temeljnog urušavanja francuskog društvenog ugovora:

vlada ne ulaže dovoljno efikasno u obrazovni sistem,

sve veći dio novca usmjerava penzionerima,

oslanja se na sve manji broj mladih radnika koji treba da ih izdržavaju,

godinama izlaže stanovništvo anemičnom privrednom rastu i

ne nudi održiv put ka prosperitetu i ekonomskom napretku.

U takvim okolnostima, ističe Froman, ne treba da čudi što su francuske ulice prepune mladih: svaki peti među njima je nezaposlen

Pariz se obavezao da do sljedeće godine udvostruči izdvajanja za odbranu u odnosu na nivo iz 2017, pod zajedničkim pritiskom Moskve i Vašingtona. Na javni sektor odlazi oko 57% francuskog BDP-a. Poređenja radi, odgovarajući udeo u SAD – uključujući državne i lokalne vlasti – je 37%. Očekuje se da će godišnji troškovi kamata na francuski javni dug do 2030. za 59%, naveo je Froman, dodajući da su i Francuska i Britanija suočene sa istim problemom: moraju da podmiruju obaveze koje njihove javne finansije ne mogu da izdrže, da sprovode rezove koje politički ne mogu sebi da priušte i da finansiraju rashode koje zbog geopolitičkih okolnosti ne mogu da zanemare.

Britanija je za sada uspjela da izbjegne ekonomsku krizu zahvaljujući nešto snažnijem privrednom rastu i mjerama sopstvene centralne banke kojima je pružena podrška finansiranju javnog duga. Francuska nema na raspolaganju sve te instrumente. Isto važi i za Italiju i Belgiju, gdje su ovog mjeseca takođe izbili protesti, naveo je Froman.

Uspon desnice i sve gori odnosi Evrope i SAD

Protesti se odvijaju u trenutku kad krajnja desnica doživljava politički uspon širom kontinenta, uključujući pobede sve popularnije Alternative za Njemačku (AfD) na pokrajinskim izborima u Njemačkoj koje su šokirale mnoge, dok francuski Nacionalni skup već koristi nezadovoljstvo građana da se pozicionira do proleća 2027. – a mnogi prognoziraju da je Marin Le Pen, lice stranke i kandidatkinja na predsedničkim izborima narednog aprila – na putu za Jelisejsku palatu.

Takođe, do usijanja u Evropi dolazi u trenutku zategnutih odnosa na relaciji Amerika-Ukrajina kao i Evropa-Amerika – a otopljavanja odnosa između SAD i Rusije, nakon sklapanja “dila vijeka” između ruskog i američkog predsednika Vladimira Putina i Donalda Trampa oko ukidanja sankcija i izvoza ruskog dizela, kao i privremenog gašenja “Staršilda” ukrajinskoj vojsci. Trampov izaslanik Stiv Vitkof dodatno je pohvalio Putina kao “humanitarca” nakon što je ovaj oslobodio američkog državljanina Stivena Habarda, a ovakvi postupci i izjave doveli su odnose SAD i Ukrajine na najnižu tačku još od čuvene svađe u Ovalnom kabinetu 2025, kad je Tramp Zelenskom poručio da nema adute u pregovorima, navodi Froman.

“Ovo će biti duga zima”

Da li će ova savršena oluja ekonomskih, političkih i bezbjednosnih izazova konačno da podstakne evropske lidere da preduzmu ono što odavno znaju da moraju da urade – uključujući, prema Fromanu, sprovođenje ekonomskih reformi po uzoru na izvještaje Marija Dragija i Enrika Leta, objedinjavanje evropske vojne industrijske baze i efikasnu zajedničku saradnju uz određeni stepen strateške autonomije – zavisiće dijelom od toga da li ove zapadne demokratije mogu da prevaziđu sopstvenu političku disfunkcionalnost.

Britanija je dobila već šestog premijera za deceniju, dok je Emanuel Makron već sedmu godinu na funkciji predsjednika Francuske.

“Evropa mora da se pozabavi strukturnim slabostima koje podstiču i proteste i geopolitičku zavisnost. Dok ne dovedu stvari u svojim zemljama u red, svima nam predstoji duga zima”, zaključio je Froman.