Dnevno trošimo milion više nego što treba

Državni aparat Crne Gore godinama funkcioniše pod teretom strukturnih deformacija, među kojima partijsko zapošljavanje i neprestano uvećanje administracije zauzimaju centralno mjesto.

Ova pojava nije samo političko pitanje ili pitanje međustranačkih prepucavanja, već suštinski ekonomski problem koji direktno opterećuje budžet, usmjerava javna sredstva van razvojnih projekata i direktno utiče na efikasnost svih institucija. Zapošljavanje po osnovu partijske pripadnosti umjesto prema kriterijumima stručnosti stvara neravnotežu u kojoj kvalitet pruženih usluga građanima ostaje u drugom planu, dok se državne institucije pretvaraju u resurs za zadovoljenje partijskih apetita i obezbjeđivanje izbornog legitimiteta.

​Procjene i preporuke Evropske komisije već duže vrijeme ukazuju na potrebu racionalizacije javne uprave. Prema tim procjenama, optimalan broj zaposlenih u državnom aparatu trebalo bi da bude oko 42.000. Međutim, realne brojke pokazuju da je u sistem trenutno uključeno između 55 i 60 hiljada ljudi, što predstavlja drastično odstupanje od evropskih standarda. Ovolika razlika ne pokazuje samo kvantitativni višak, već reflektuje duboku sistemsku neefikasnost. Umjesto stvaranja kompaktnog, digitalizovanog i zaista funkcionalnog servisa za građane i privredu, administracija se stalno širi, stvarajući nova administrativna tijela, uprave i direktorate čiji je rad često preklapajući ili potpuno suvišan.

​Ekonomska cijena ovakvog modela javne uprave postaje sve teže održiva. Poslanica DPS-a Aleksandra Vuković Kuč istakla je da, prema prvom neformalnom nalazu Evropske komisije koji je stigao u Vladu, državni aparat godišnje košta čak 360 miliona eura više nego što bi trebalo da košta. Ovaj podatak na dramatičan način ilustruje koliko sredstava odlazi na prekomjernu administraciju, umjesto u infrastrukturu, zdravstvo, obrazovanje ili jačanje privrednih kapaciteta. Iznos od 360 miliona eura godišnje predstavlja ogroman kapital koji se troši na održavanje glomazne mašinerije, dok suštinske reforme izostaju.

​Institucionalna degradacija dodatno se usložnjava političkom praksom u kojoj se temeljne društvene teme koriste kao zaslon za realizaciju uskopartijskih interesa. Funkcionisanje takvog modela nedavno je prokomentarisao i Petar Odžić, funkcioner Evropskog saveza, ukazujući na raskorak između političke retorike i realnog djelovanja predstavnika vlasti. Prema njegovim riječima, dok se u javnosti predlažu deklaracije o pomirenju i govori o ugroženosti, istovremeno se rješavaju sopstveni interesi i funkcionalne pozicije. On se osvrnuo na raniju praksu dijeljenja ugovora o radu na svečanostima, navodeći da se danas, usljed velikog broja zahtjeva, kreiraju nova ministarska mjesta za koja nije potrebno posebno znanje niti obimniji rad. Odžić je dodao i da će se o finansiranju i političkim uticajima iz Beograda tek raspravljati u javnosti, nagovještavajući da će detalji o tome izlaziti na vidjelo tokom narednih dana.

Problem preglomazne administracije u Crnoj Gori ima produženo trajanje i decenijama opterećuje javne finansije, što jasno pokazuje da preglomazna administracija nije izum skorašnjih političkih promjena nakon 2020. godine. Stanje se značajno dramatizovalo još tokom mandata vlada koalicije okupljene oko DPS-a, a naročito u vrijeme Vlade premijera Igora Lukšića, kada su pod plaštom tadašnjih reformi i otvaranja pregovora s EU stvorene brojne nove agencije, uprave i regulatorna tijela. Umjesto obećane profesionalizacije, tada je započet sistemski proces zapošljavanja partijskih kadrova u državnom aparatu, čime su postavljeni temelji za neodrživ i skup sistem čije posljedice i danas ispaštaju svi građani Crne Gore.