EK: Crna Gora napreduje u ispunjavanju mjerila u oblasti vladavine prava

Crna Gora nastavlja da napreduje ka ispunjavanju završnih mjerila u poglavljima 23 i 24, navodi se u neformalnom dokumentu Evropske komisije (non-paper) o vladavini prava. U dokumentu u koji je RTCG imala uvid na vise od 30 stranca prikazan je detaljan osvrt na sprovedene reforme od posljendnjeg izvjestaja EK o Crnoj Gori koji je objavljen u novembru prosle godine.

Glavni fokus sada je potreban na usvajanju preostalog zakonodavstva, gradnji administrativniih kapaciteta kako bi se mjerila za zatvaranje u potpunosti ispunila, narocito u oblasti pravosuđa, borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala, viznoj politici, upravljanju granicama, slobodi medija i temeljnim pravima, navodi se u dokumentu.

EK u dokumentu ocjenjuje da je Crna Gora nastavila da napreduje u reformi pravosuđa i da su prethodno usvojene reforme počele da daju konkretne rezultate. Posebno je pozitivno ocijenjen nastavak sprovođenja Strategije reforme pravosuđa, kao i pokretanje ustavnih izmjena kojima se dodatno jača nezavisnost Sudskog i Tužilačkog savjeta.

EK registruje dalje jačanje institucionalne stabilnosti Vrhovnog suda, Vrhovnog državnog tužilaštva i Specijalnog državnog tužilaštva.

S druge strane, Komisija upozorava na kašnjenja u imenovanjima na najvišim pravosudnim funkcijama, što direktno utiče na efikasnost rada institucija.

Između ostalog, ukazuje se i na nejasna pravila o penzionisanju sudija, naročito u Ustavnom sudu, što je dovelo do pravnih nedoumica i potrebe za dodatnim zakonskim intervencijama.

Kada je riječ o borbi protiv korupcije, EK je ocijenila da je tokom izvještajnog perioda nastavljen napredak u jačanju institucionalnog i zakonodavnog okvira. Pozitivno je ocijenjen nastavak sprovođenja Strategije za borbu protiv korupcije 2024–2028, kao i usvajanje novog akcionog plana za period 2026–2027.

“U aprilu, vlada je usvojila predlog izmjena i dopuna Ustava kako bi ukinula imunitet premijeru i ministrima u slučajevima optužbi za zloupotrebu službenog položaja, kao i svih optužbi koje se odnose na korupciju. Ovaj predlog u skladu je sa postojećim preporukama GRECO. Predlog je upućen Parlamentu, od koga se očekuje efikasno postupanje u ovom dijelu, kao i u izmjenama ustava u dijelu pravosuđa“, navodi se u dokumentu.

Kao važan napredak ocijenjen je izbor novog direktora Agencije za sprječavanje korupcije nakon dugog perioda institucionalne blokade.

“Ovaj važan događaj obezbjeđuje funkcionalnost Agencije“, navodi se u dokumentu. Međutim, iako je rukovodstvo izabrano, EK smatra da Agencija i dalje nema dovoljno zaposlenih, niti raspolaže dovoljnim finansijskim sredstvima za efikasno sprovođenje svog mandata. Ističe se da finansijska nezavisnost agencije još nije u potpunosti obezbijeđena.

EK je ocijenila da je institucionalni okvir za borbu protiv korupcije u velikoj mjeri uspostavljen i da nastavlja da jača kroz bolju koordinaciju i efikasniju saradnju ključnih institucija.

Posebno je pozitivno ocijenjena saradnja između Vrhovnog suda, Vrhovnog državnog tužilaštva, Specijalnog državnog tužilaštva, Specijalnog policijskog odeljenja i Jedinice za finansijske istrage. Prema oceni EK, zajednički rad ovih institucija nastavio je da daje konkretne rezultate u predmetima visoke korupcije, dok se glavne kritike u ovom dijelu odnose na institucionalne kapacitete.

Kada je riječ o borbi protiv organizovanog kriminala, EK je ocijenila da je zakonodavni okvir u velikoj mjeri usklađen sa pravnim tekovinama EU i međunarodnim standardima. Prema ocjeni EK, strateški okvir je uspostavljen, a institucije nastavljaju da ostvaruju rezultate u procesuiranju najtežih oblika kriminala.

EK je registrovala da se unapređuje međunarodna saradnja, kao i korišćenje finansijskih istraga u složenim predmetima.
Pozitivno je ocijenjen rad SDT i saradnja sa međunarodnim partnerima, naročito sa Europolom, Eurojustom i partnerskim službama iz regiona i država članica EU.

EK je registrovala da Crna Gora nastavlja da pokazuje spremnost za vođenje složenih i međunarodno povezanih istraga. Karakteristična poruka EK jeste da je institucionalni okvir uspostavljen i da rezultati postoje, što predstavlja značajan napredak u odnosu na ranije faze pregovora.

Najveća kritika odnosi se na potrebu da se dodatno ojača bilans pravosnažnih presuda u predmetima organizovanog kriminala i pranja novca.

Crna Gora, kako se navodi, nastavlja da održava visok nivo usklađenosti sa viznom politikom Evropske unije, ali i dalje insistira na punom usklađivanju u ovoj oblasti.

Govoreći o radu medija, EK ocjenjuje da mediji u Crnoj Gori funkcionišu u okruženju koje omogućava slobodan, nezavisan i profesionalan rad.

Pozitivno je ocijenjen i novi zakonodavni okvir u medijskoj oblasti, uključujući unapređenje transparentnosti finansiranja medija i podsticanje medijske samoregulacije.

Međutim, prijavljena su 33 slučaja zastrašivanja i pritisaka na novinare u 2025. godini, od čega su većinom na meti bile žene. Navodi se da nije bilo velikog napretka u rješavanju starih slučajeva napada na novinare, a konstatovan je i loš socio-ekonomski polozaj medijskih radnika.

EK navodi da gotovo tri četvrtine zaposlenih u medijima zarađuje manje od prosječne plate u državi.

RTCG