KOSOVO: 11 godina od martovskog progona

Danas se navršava 11 godina od martovskog pogroma nad Srbima na Kosovu i Metohiji. U dva dana nasilja, sa teritorije KiM je protjerano 4.012 Srba

Tokom 17. i 18. marta stradalo je 19 osoba, osmoro Srba i 11 Albanaca. Ppovređeno je 954 osoba.

Zapaljeno je više od 900 srpskih, romskih i aškalijskih domova. Protjerano je više od 4.000 ljudi. Srušeno je i oskrnavljeno 35 srpskih crkva i manastira.

Za organizovanje najvećeg nasilja nad Srbima na Kosovu i Metohiji od dolaska međunarodnih snaga još niko nije odgovarao. Za učešće u martovskom pogromu na novčane i manje zatvorske kazne osuđen je manji broj od 51.000 Albanaca koliko se procjenjuje da je učestvovalo u nasilju.

Za dva dana etnički je očišćeno šest gradova i deset sela.

Ni 11 godina posle proterivanja, većina žrtava martovskog pogroma nad Srbima nije se vratila u svoje domove.

Povod ili izgovor

Nasilju koje je počelo 17. marta prethodila je nesreća u kojoj su stradala tri albanska dječaka.

Albanski mediji su optužili lokalne Srbe da su psima natjerali preko rijeke Ibar šest albanskih dječaka iz sela Čabar kod Zubinog Potoka i tako trojicu otjerali u smrt.

Albanski ekstremisti su najprije započeli proteste u južnom dijelu Kosovske Mitrovice, a u sumrak su krenuli u oružani napad na Srbe u sjevernom delu grada – gdje su intervenisali pripadnici Kfora.

Predstavnici međunarodne zajednice ocijenili su tada da je “etnički motivisano nasilje” nad Srbima na KiM “planirano i dobro orkestrirano”, ali se ispostavilo da više od 20.000 pripadnika međunarodnih snaga isprva nisu adekvatno reagovali da bi ga spriječili.

U velikim sukobima u Mitrovici ubijena je Jana Tučev, a na terasi svog stana od snajperskog hica poginuo je Borivoje Spasojević. U zapaljenojprizrenskoj Bogosloviji stradao je Dragan Nedeljković.

U selu Drajkovce, ubijeni su Dobrivoje Stolić i njegov sin Borko. U Gnjilanu su popaljene sve srpske kuće, ubijen je Boban Perić dok je Slavoljub Dabić pretučen do smrti. U Kosovskoj Kamenici iz automobila sa srpskim registarskim tablicama izvučen je teško pretučen Jugoslav Savić, koji je nekoliko dana kasnije, od posledica prebijanja, preminuo u vranjskoj bolnici

Nasilje i napadi preneli su se južnije, u selo Čaglavicu i druga naselja na području Prištine, a na meti su se našla srpska sela i gradovi širom pokrajine – Lipljan, Gnjilane, Uroševac, Đakovica i Prizren.

Manje grupe Srba spas su potražile u bazama Kfora, a ostali u bezbjednijim srpskim enklavama.

Većina je i danas u kolektivnim centrima, kontejnerskim naseljima blizu Gračanice, ili u tuđim domovima, a malo ko se odlučio na povratak. Oko 250 Srba izbjeglo je u unutrašnost Srbije.

U pogromu je uništeno ili do temelja spaljeno 35 hramova SPC, među kojima 18 spomenika kulture, poput hrama Bogorodice Ljeviške u Prizrenu.

U Prizrenu, nije ostalo nijedno srpsko obilježje koje nije rušeno, paljeno i skrnavljeno. Sistematično uništavanje Bogorodice Ljeviške trajalo je satima, a palitelji, u ovo kulturno dobro sa Uneskove liste, donose stare automobilske gume, kako bi vatra brže progutala neka od najlepših slikarskih djela prve polovine 14. veka.

Prema podacima Eparhije raško-prizrenske SPC, iz aprila 2004, ukupan broj uništenih crkvenih zgrada je bio blizu 100.

Planirano etničko čišćenje

Tadašnji Komandant južnog krila NATO-a, admiral Gregori Džonson, ocijjenio je da je masovno nasilje na Kosovu – etničko čišćenje.

Govoriti o međuetničkom konfliktu na Kosovu je velika licemjerna laž. Ono što se dešava na Kosovu je pogrom protiv jednog naroda i njegove istorije”, rekao je tada Džonson.

I tadašnji komandant Sfora u BiH general Virdžil Peket ocijenio je da je su neredi na Kosovu vrlo dobro organizovani, dok je italijanski general Alberto Primiseri, tada komandant multinacionalne brigade Jugozapad, izjavio je da su Albanci imali spremljen plan da opustoše Kosovo od Srba.

Teror albanskih ekstremista osudili su potom Savjet bezbjednosti UN, kao i EU, a Parlamentarna skupština Savjeta Evrope je 29. aprila 2004. donijela rezoluciju.

Zločin bez prave kazne

Posle najvećeg etnički motivisanog nasilja na Kosovu od dolaska međunarodnih snaga, uhapšeno je 270 Albanaca.

Osuđene su 143 osobe, većina na novčane kazne.

Međunarodni tužioci i sudije na Kosovu procesuirali su sedam slučajeva uništavanja crkava i 67 osoba osudili na zatvorske kazne od 21 mjeseca do 16 godina.

Euleks je prije dvije godine saopštio da je za učešće u nasilju koje je 17. marta 2004. zahvatilo Kosovo, najviša kazna, 30 godina zatvora, izrečena je za ubistvo dvojice policajaca i ranjavanje dvojice njihovih kolega.

“Škumbin Mehmeti osuđen je na 30 godina zatvora zbog napada iz automatskog oružja na vozilo Unmika, u kome su poginula dva policajca, jedan strani i jedan kosovski, a dvojica su ranjena”, rekla je tada portparolka Euleks Irene Gudeljeva.

Prema riječima portparolke misije, Euleks je za martovsko nasilje proglasio 14 osoba krivim, a jednu je oslobodio, u okviru devet predmeta na kojima su sudije te misije radile.

Optužbi je zbog nedostatka dokaza oslobođen Gzim Ferati, koji je u opštini Štrpce, zajedno sa još najmanje pet osoba, pucao na dvojicu Srba, od kojih je jedan poginuo na mjestu pucnjave, a drugi u bolnici. Grupa je potom pucala i na četri srpska policajca na dužnosti.

“Vesti” pušu da im je u Euleksu, koji je naslijedilo Unmikovo pravosuđe, rečeno da se Specijalno tužilaštvo Kosova nije bavilo slučajem vezanim za događaje 17. marta 2004, već da su od Unmika dobili 11 slučajeva od kojih je šest slučajeva odbačeno uslijed nedostatka dokaza.

“Od toga je tri slučaja Euleks prebacio lokalnim tužilaštvima, od kojih se dva nalaze u Prizrenu. Jedan je 3. jula 2014. godine predat lokalnom tužilaštvu u Prištini i on čeka suđenje, dok im status slučajeva koji su počeli februara 2010. godine i septembra 2014 u Prištini nije poznat”, piše ovaj list.

(b92)