U Crnoj Gori 120 godina parlamentarizma – dijalog kao temelj demokratije
Parlament je jedno od ključnih obilježja savremene demokratije, ali ideja narodnog predstavljanja i učešća u odlučivanju u Crnoj Gori ima mnogo dublje korijene, kaže u izjavi za RTCG istoričar dr Srđa Martinović. Radi se o opštecrnogorskom zboru koji su sačinjavali svi punoljetni građani, odnosno državljani Crne Gore.
Ovaj opštecrnogorski zbor, kao specifična izvorna institucija, jeste i jedna vrsta neposredne demokratije koja je u Maloj Crnoj Gori u to vrijeme bila moguća.
Zbor je donosio najvažnije državne odluke.
Prekretnicu u institucionalnom razvoju predstavlja 1905. godina, kada je donesen Ustav Knjaževine Crne Gore.
Prvi parlamentarni izbori održani su 27. septembra 1906, a Prva narodna skupština konstituisana 31. oktobra iste godine, u Zetskom domu na Cetinju, podsjeća u izjavi za RTCG istoričar Vukan Ražnatović, dodajući da istorijski razvoj parlamentarizma nije bio pravolinijski.
“Pa, vidimo da, eto, u vrijeme crnogorske samostalne države, to je, prema Knjaževoj volji, trebalo da bude samo jedan privezak njegovoj vlasti. Kasnije vidimo da je parlamentarizam u vrijeme i kralja Aleksandra, pa i namjesništva poslije njegove smrti, a i u vrijeme Tita, obilježen time da su to uvijek bili režimi koji su bili autoritativni. Krajem 20. vijeka, u samoj crnogorskoj skupštini dolaze neki novi talasi, tako da već vidimo tada jaku opoziciju koja nezavisno funkcioniše od bilo koje vlasti. Kasnije vidimo na kraju 20. vijeka i do danas da je parlamentarizam u Crnoj Gori često biva jedan organ unutar tih partijskih struktura koji najbolje oličava same partije, a ne demokratski kapacitet cijelog društva”, smatra Ražnatović.
Današnja Skupština Crne Gore ima 81 poslanika, a njen razvoj svjedoči o promjenama kroz koje je prolazilo crnogorsko društvo, istovremeno otvarajući pitanje koliko se osnovni principi parlamentarne demokratije ostvaruju u praksi, smatra predsjednik Udruženja pravnika Branislav Radulović.
“li kada napravimo kontekst, odnosno posmatramo sve ono što je saopštavano u ovom hramu ujedno i kulture, u poređenju sa onim kako se danas odvija parlamentarni proces, moramo ipak sa žaljenjem konstatovati da je pala kultura dijaloga. Čak je crnogorski parlament 90-ih godina, u periodu ratnih razaranja na prostorima ex-Jugoslavije, nazivan “domom lordova”. Danas, zasigurno, taj epitet ne bi mogao da ponese, i ja se iskreno nadam da će neki budući saziv crnogorskog parlamenta povratiti onaj dignitet i onaj autoritet koji je crnogorski parlament imao do sada”, kaže Radulović.
Od Cetinja 1906. do danas, mijenjali su se parlamenti, politički sistemi i okolnosti.
Ali suština parlamentarizma, kako poručuju naši sagovornici, ostaje ista: da se čuju različiti stavovi, da se odluke donose kroz institucije, i da vlast odgovara građanima.
RTCG
